آبانگان، يكي ديگر از جشن هاي دوازده گانه سال است. روز دهم از آبان، به موجب تلاقي نام روز و ماه، جشن آبانگان برگزار مي شد كه مراسم ستايش و شادماني و نيايش و عبادت، كنار چشمه سارها و رودها به انجام مي رسيد.

آبان به معناي آب و هنگام آب است و يكي از عناصر پاك كننده نزد ايرانيان باستان بوده است. درباره پيدايش جشن آبانگان روايت است كه در پي جنگهاي طولاني بين ايران و توران، افراسياب توراني دستور داد تا كاريزها و نهرها را ويران كنند. پس از پايان جنگ پسر تهماسب كه زو نام داشت دستور داد تا كاريزها و نهرها را لايروبي كنند و پس از لايروبي آب در كاريزها روان گرديد ايرانيان آمدن آب را جشن گرفتند. 

  و همچنين در اين روز بود كه به همه مردم كشورها آگاهي رسيد كه پادشاهي از ضحاك بشد و فريدون به پادشاهي رسيد و مردمان پس از دوراني دراز، ايمن و آسوده خاطر شده و به كارهاي خود پرداختند. در روايت ديگري آمده است كه پس از هشت سال خشكسالي در ماه آبان باران آغاز به باريدن نمود و از آن زمان جشن آبانگان پديد آمد. ايرانيان در اين روز خداوند جان و خرد را ستايش كرده و درخواست فراواني آب و نگهداري آن را مي نمايند و پس از آن به شادي مي پردازند.

    آبان روز در آبان ماه ويژگي دارد به يكي از بزرگترين الهه هاي مورد ستايش ايرانيان باستان، يعني آناهيتا كه الهه سرپرست آبهاي روان و ايستا و درياها و رودها و چشمه سارها است.

از دیرباز نزد ایرانیان چهار آخشیج(عنصر) «آب،آتش،باد،خاک» ارزشمند بوده و ایرانیان به آن احترام فراوان میگذاشتند و برای هر کدام ستایش نامه های جداگانه داشتند.همین باور سپندیه و خردگرایانه ی  شوه ی آن بوده است که پیوسته به طبیعت احترام گذاشته و در نگهداری و پاکیزگی آن بکوشند.


نمونه ایی از این ستایش ها :


“به سرچشمه آب درود می‌فرستیم، به کوههایی که از بالای آنها آب جاری می‌شود درود می‌فرستیم، بر گذرگاههای آب درود می‌فرستیم، به دریا و دریاچه‌ها و استخرها درود می‌فرستیم … اوستا – یسنای ۸ ، بند ۱و۲


 


آبان به معنای آب و هنگام آب است و یکی از عناصر پاک کننده نزد زرتشتیان میباشد. درباره پیدایش جشن آبانگان آمده است که در پی جنگ های دراز بین ایران و توران ، «افراسیاب تورانی» دستور داد تا نهر ها و کاریز ها ویران کنند. پس از پایان جنگ پسر «تهماسب» که «زو» نام داشت دستور داد تا کاریز ها و نهر های ایران را لایروبی کنند و پس از لایروبی آب در کاریز ها روان گردید. ایرانیان به فرخندگی آمدن آب جشن  بر پای داشتند.


در روایتی دیگر گفته آمده: پس از هشت سال خشکسالی در ماه آبان باران آغاز به باریدن نمود و از آن زمان جشن آبانگان پدید آمد.


شِوه ی(سبب) پیدایش آن چه بوده به یقین پیدا نیست.اما ایرانیان تا پیش از روی آوردن به  پیوسته این جشن های زیبا را در کشور اهورایی خود برپا داشته و به شادی و نیایش میپرداختند.ولی پس از تازش اعراب با این جشنها مخالفت شده و رفته رفته به دست فراموشی سپرده شد،مگر میان آنها که به کیش نیاکانی مانده بودند. یعنی زرتشتیان.


اگر اندیشه کنیم میابیم که  برخی تعصبهای ایران ستیزانه  پیوسته در پی نابودی سنت و هویت ملی ما بوده اند و هم اکنون نیز هستند.


ایرانیان که زردشتی بودند این جشن های ملی را با آداب دینی خود آمیخته بودند،مانند اوستا خواندن و به آتشکده رفتن.در هر هازمانی(جامعه) اینچنین است.ایرانیانی که زردشتی مانده بودند این  ها را از گذرگاه  حمل کرده و امروز به ما رساندند و این همه ی ایرانیان فارق از هر کیش و مذهب هستند که اکنون باید به نگهداری از این آیین ها بپردازند. و نه گروهی ویژه.


امروز ایرانی باید بیاندیشد و دریابد که ایرانی است و به بازسازی چیستی و کیستی(هویت) فراموش شده ی خود بپردازد.


 زرتشتیان در این روز همانند سایر جشن ها به آتشکده ها میروند. و با خواندن «اوستای آبزور» یا «اردویسور نیایش» که بخشی از اوستا است و توسط موبد خوانده میشود به ستایش اورمزد پرداخته و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را می نمایند و پس از آن به کنار جوی ها و نهر ها رفته و به شا دی میپردازند.بایسته است از آناهیتا سخنی به میان آید.آناهید یا آناهیتا ایزدبانوی ویژه ی آبها از خدایان  نگاهبان آب بود که پیش از زردشت پرستش میشد؛آناهید گفتاری ویژه را میخواهد که از آن در میگذریم.


با دست های برافراشته با هم بخش کوتاهی از این نیایش نامه ی کهن ایرانی(اردویسور نیایش) را میخوانیم:


به خشنودی اهورامزدا


درود و ستایش و توانایى و زور و آفرین باد به اهورامزداى فروغ مندِ با شکوه ؛ به آبهاى خوبِ مزدا داده، به آب اردویسور آناهیتاى پاک(منظور آب رود آمودریا یا جیحون است که پر آب ترین رودخانه سرزمین ایران بوده ولی اکنون در آن سوی مرزهای جعلی شوروی بسر میبرد)، به همه آب هاى مزدا داده، به همه گیاهان مزدا داده، به همه ستودگان مادى و مینوى و به روان هاى پاکان و راستان که پیروز و پرتوان هستند…
مى‌ستایم آب اردویسور آناهیتا(آب رودخانه ی جیحون) را که در همه جا گسترده است و تندرستى بخش است و بداندیشان را دشمن است و اهورایى کیش است و درخور ستایش و نیایش در  مادى.


 آن پاکى که جان افزاست،آن پاکى که فزاینده گله و رمه است، پاکى  که گیتى افزاست، پاکى که خواسته افزاست. پاکی که کشور  افزاست.


شیفتگی بی نظیر ایرانیان در پاسداری و مهر به کشور براستی نمایان است:


یک نهر از این آب من در همه هفت کشور زمین روان میگردد و این آب من چه در زمستان و چه در تابستان روان است.


بشود فروهرهای نیکان و پاکان که هستند و یا نیکان و پاکان که زاده شده یا زاده میشوند بیاری ما آمده آبها را از نزدیک ترین نهرها روان سازند.


 آب ما، از آن بداندیش نیست، از آنِ بدگو نیست، از آنِ بدکردار نیست، از آنِ بد دین نیست، از آنِ کسى که دوست را بیازارد نیست، از آنِ کسى که همراهان را بیازارد نیست، از آنِ کسى که کارکن را بیازارد نیست، از آنِ کسى که خویشان را بیازارد نیست.


این آب نیک که بهترین آفریده ی مزداست یاور کسی نیست که به جهان تباه نشدنی تباهی آورد . این آب نیک و بهترین آفریده ی مزدا یاور کسی نیست که به تن آفریدگان بی آزار آسیب برساند .


به آنها که دزدند،آنها که راهزندد ، آنها که آدمکشند ، آنها که آزار دهنده مردمان پاکند ، آنها که جادوگرند ، آنها که رشگینند ، آنها که تنگ چشمند ، آنها که دو رو و ناپاکند ، آنها که ستمکارند . رنج کوبنده از آن آنها باد که اندیشه و روش خود را برای آزار دیگران بکار میبرند و آنهایی که در جهان در پی آزار دیگران هستند….


ای آبها در بستر خود روان باشید..


(خرده اوستا-آبزور-رویه ی:۱۴۰-۱۴۱-۱۴۲)


ایدون باد